नेपाल विद्युतीय बीजक गाइड

नेपालमा IRD बिलिङ सफ्टवेयर: विद्युतीय बीजक कार्यविधि, २०८२ का नियम, दफावार

कार्यविधिको पाठ र विभागका सूचनासँग अन्तिम पटक २०८३ कार्तिक ५ (२२ अक्टोबर २०२६) मा भिडाइएको। लेखक: Black Rock, BRAccount का निर्माता।

Read this guide in English →

नेपालमा कुनै व्यवसायले सफ्टवेयरबाट बीजक जारी गर्न आन्तरिक राजस्व विभागले त्यो सफ्टवेयर सूचीकरण गरेको हुनुपर्छ, र व्यवसायको आफ्नै कर कार्यालयले अनुमति दिएको हुनुपर्छ। सफ्टवेयरले के गर्नुपर्छ भन्ने विद्युतीय बीजक सम्बन्धी कार्यविधि, २०८२ ले तोक्छ, जसले २०८२/१२/०१ (१५ मार्च २०२६) देखि २०७४ को कार्यविधिलाई प्रतिस्थापन गरेको छ। यो गाइडले त्यसलाई दफावार केलाउँछ: कसले CBMS मा आबद्ध हुनुपर्छ, बीजकमा के देखिनुपर्छ, सूचीकरण र अनुमति कसरी हुन्छ, र जरिवाना। BRAccount लाई यिनै नियमअनुसार बनाउँदा Black Rock ले यो लेखेको हो।

छोटकरीमा

बिलिङ सफ्टवेयरलाई दुई स्वीकृति चाहिन्छ: उत्पादकले सफ्टवेयर आन्तरिक राजस्व विभागमा सूचीकरण गर्छ (अनुसूची–१), र हरेक व्यवसायले आफ्नै कर कार्यालयबाट त्यसको प्रयोगको अनुमति लिन्छ (अनुसूची–३, अनि अनुसूची–४ को अनुमतिपत्र)।
कार्यविधि २०८२ मिति २०८२/१२/०१ (१५ मार्च २०२६) देखि लागू छ, र यसले २०७४ को कार्यविधि खारेज गरेको छ। २०७४ अनुसार सूचीकृत सफ्टवेयरले २०८३ असार मसान्तभित्र (१६ जुलाई २०२६) पुनः सूचीकरण गर्नुपर्थ्यो; नगर्नेहरू नयाँ अनुमतिका लागि सूचीबाट हटेका छन्।
वार्षिक कारोबार रु. २० करोडभन्दा बढी भए बीजक विद्युतीय माध्यमबाट जारी गर्नुपर्छ र जारी गर्दाकै बखत CBMS मा पुग्नुपर्छ (विभागको सूचना, २०८३ बैशाख ४)। आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले रु. १० करोडभन्दा बढी कारोबार भएका, विद्युतीय बीजक जारी गरिरहेका व्यवसायलाई पनि CBMS मा ल्याउँछ।
हरेक बीजकमा Dynamic QR कोड हुन्छ र बीजक एकपटक मात्र छापिन्छ; पुनः छापेमा Copy of Original र छपाइ संख्या देखिन्छ। प्रविष्ट भइसकेको कुनै पनि तथ्याङ्क मेटाउन मिल्दैन: गल्ती कारणसहित उल्ट्याएर सच्याइन्छ।
BRAccount तलका सफ्टवेयर नियम पूरा गर्छ, तर अझै विभागको सूचीमा छैन; त्यसैले कर कार्यालयले अहिले नै यसबाट विद्युतीय बीजक जारी गर्ने अनुमति दिन सक्दैन।

कसले विद्युतीय बीजक जारी गर्नुपर्छ र CBMS मा आबद्ध हुनुपर्छ

विद्युतीय बीजक कसले जारी गर्नुपर्छ भन्ने विभागले मूल्य अभिवृद्धि कर ऐनको दफा १४क अन्तर्गत सार्वजनिक सूचनाबाट तोक्छ, त्यसैले ऐन नबदली पनि सीमा फेरिन सक्छ। २०८३ कार्तिक ५ सम्म:

ग्राहकलाई प्रत्यक्ष बीजक जारी गर्ने सबै व्यवसाय (प्रत्यक्ष बीजक जारी नगर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्था बाहेक)वार्षिक कारोबार रु. २० करोडभन्दा बढी: बीजक विद्युतीय माध्यमबाट जारी गर्नुपर्छ र जारी गर्दाकै बखत CBMS मा आबद्ध हुनुपर्छ।विभागको सूचना, २०८३ बैशाख ४ (१७ अप्रिल २०२६), विभागको २०८२/१२/२७ को निर्णयबमोजिम
विद्युतीय बीजक जारी गरिरहेका व्यवसायवार्षिक कारोबार रु. १० करोडभन्दा बढी: बिलिङ सफ्टवेयर CBMS मा आबद्ध हुन्छ।बजेट वक्तव्य २०८३/८४, बुँदा ७०(ख), २०८३ जेठ १५; सम्बन्धित करदातालाई कर कार्यालयले जानकारी दिन्छ
होटल, रेस्टुरेन्ट, क्यान्टिन र इन्टरनेट सेवा प्रदायकवार्षिक कारोबार रु. ५ करोडभन्दा बढी: विद्युतीय बीजक, CBMS मा पठाइने।विभागका अघिल्ला क्षेत्रगत सूचना
विभागले सार्वजनिक सूचनामार्फत तोकेको जुनसुकै व्यवसायजुनसुकै कारोबार: CBMS मा आबद्ध विद्युतीय बीजक, वा विभागकै बिलिङ प्रणाली।मूल्य अभिवृद्धि कर ऐनको दफा १४क(२), आर्थिक ऐन, २०८३ ले पुनर्लेखन गरेबमोजिम

CBMS मा आबद्ध हुने सम्बन्धी विभागको पछिल्लो सूचना २०८३ असोज २ (१८ सेप्टेम्बर २०२६) को हो। तलका स्रोतमा सूचनाहरू पढ्नुहोस्, र आफ्नो अवस्था कर कार्यालयसँग पक्का गर्नुहोस्।

२०७४ को कार्यविधिभन्दा के फेरियो

धेरैजसो गाइडले अझै २०७४ को कार्यविधि उद्धृत गर्छन्, र विभागको विद्युतीय बीजक पृष्ठमा पनि त्यसैको फाइल छ। २०८२ को कार्यविधिले मेटाउन नपाइने, छपाइ, रद्द, रजिस्टर र सर्भरसम्बन्धी नियम कायम राखेको छ, र यी थपेको छ:

१२(ग)२०७४ को कार्यविधि खारेज भएको छ। त्यस अनुसार भए गरेका काम कारबाही यसै कार्यविधिबमोजिम भए गरेको मानिन्छ।
६.२(ङ)हरेक बीजकमा Dynamic QR कोड: बिक्रेताको प्यान, बीजक नम्बर र मिति, खरिदकर्ताको प्यान (भए), कुल रकम र कर विवरण, र CBMS मा आबद्ध व्यवसायको हकमा बीजक अनलाइन प्रमाणित गर्ने विभागको लिंक।
३(ङ), ३(च)२०७४ अनुसार सूचीकृत सफ्टवेयरले २०८३ असार मसान्तभित्र पुनः सूचीकरण गर्नुपर्थ्यो। नगरेका सफ्टवेयर नयाँ अनुमतिका लागि सूचीबाट स्वतः हट्छन्।
६.२(घ)होटल र रेस्टुरेन्टले Order Slip प्रयोग गर्न सक्छन्, त्यसको सिलसिलेवार नम्बर र लग बीजकसँग आबद्ध गरेर।
६.३(क)बिक्री, खरिद, बिक्री फिर्ता र खरिद फिर्ताका रजिस्टर CBMS मा Excel अपलोड गर्न तयार हुनुपर्छ।
६.४(ख)व्यवसायसँगको सम्झौता टुटे पनि सफ्टवेयर उत्पादकले बीजकको विवरण, वा त्यो पढ्न प्राविधिक सहयोग, उपलब्ध गराउनुपर्छ।
९सफ्टवेयर बदल्न कर कार्यालयको स्वीकृति चाहिन्छ; पुराना अभिलेख उत्पादकको सहयोगमा नयाँ सफ्टवेयरमा सर्छन्, र नयाँ सफ्टवेयर पहिलो बीजकअघि CBMS मा आबद्ध हुन्छ।

बिलिङ सफ्टवेयरका नियम, दफावार

कार्यविधिको परिच्छेद–४ ले सफ्टवेयरले के गर्नुपर्छ भन्ने तोक्छ, र परिच्छेद–५ ले बीजक जारी गर्ने तथा सफ्टवेयर परिवर्तन गर्ने व्यवस्था थप्छ। तल हरेक नियम कार्यविधिबाट संक्षेपमा राखिएको छ, BRAccount ले त्यसबारे के गर्छ भन्नेसँगै।

बनिसकेको BRAccount मा अहिले नै
तपाईंको काम व्यवसायले गर्ने काम
हाम्रो दायित्व उत्पादकको नाताले Black Rock को दायित्व
बाँकी अझै बाँकी

सफ्टवेयरको विशेषता The software

६.१(ख)प्रयोगकर्ता व्यवस्थापन, पासवर्ड परिवर्तन, नेपाली वा अंग्रेजीमा User Manual, र Database Backup को सुविधा।: बनिसकेकोSuper Admin, हरेक संस्थाका Admin र कर्मचारीका भूमिका; हरेकले आफ्नो पासवर्ड आफैं बदल्छ; सफ्टवेयरभित्रै दुई भाषाको म्यानुअल; System Manager का लागि Back up now।
६.१(ग)Log Archive Enabled भएको Relational डाटाबेस; डाटाबेस र लग आर्काइभको ब्याकअप नियमित रूपमा छुट्टै उपकरणमा, Recover गर्न मिल्ने गरी।: बनिसकेकोबाइनरी लग खुला भएको MariaDB। हरेक रात डाटाबेस र त्यसको लग डाटाबेस सर्भरबाहिर प्रतिलिपि गरी आर्थिक वर्षअनुसार राखिन्छ; Restore परीक्षण गरिएको छ।
६.१(घ)जुनसुकै तालिका फ्रन्ट इन्डबाट Excel, XML वा PDF मा निकाल्न मिल्ने।: बनिसकेकोहरेक रिपोर्ट र सूची Excel मा, IRD का हरेक रिपोर्ट XML मा पनि, र जुनसुकै पृष्ठ PDF मा छापिन्छ।
६.१(ङ)पासवर्ड Encryption विधिबाट डाटाबेसमा राखिने।: बनिसकेकोपासवर्ड एकतर्फी ह्यासका रूपमा राखिन्छ; CBMS पासवर्डजस्ता गोप्य विवरण Encrypt गरिन्छन्।
६.१(च)आवश्यकताअनुसार Multi User र Multi Branch सुविधा।: बनिसकेकोजति पनि प्रयोगकर्ता र संस्था; हरेक बिक्री स्थल (outlet) को आफ्नै बीजक शृङ्खला।
६.१(छ)अनुसूची–५ का एट्रिब्युटसहितको Standard View, छाप्न मिल्ने रिपोर्टसहित।: बनिसकेकोIRD Standard View रिपोर्ट, अनुसूची–५ का सबै स्तम्भसहित।अनुसूची ५ Standard View शब्दावलीमा
६.१(ज)अनुसूची–६ को ढाँचामा बीजक र आवश्यक रिपोर्ट।: बनिसकेकोकर बीजक, संक्षिप्त कर बीजक र आयकर मात्रको बीजक, IRD का खाताहरूसहित।कर बीजक शब्दावलीमा

विद्युतीय बीजक छपाइ तथा व्यवस्थापन Printing and managing bills

६.२(क)अनुसूची–६ को ढाँचामा, प्रचलित कर कानूनका प्रावधान पूरा गर्ने गरी बीजक छपाइ।: बनिसकेकोहरेक बिक्री बीजकको पूर्वनिर्धारित छपाइ IRD Tax Invoice हो।
६.२(ख)आर्थिक वर्षअनुसार १ नम्बरबाट सिलसिलेवार बीजक नम्बर।: बनिसकेकोहरेक आर्थिक वर्ष नयाँ शृङ्खला, जस्तै KTM-2083/84-00001।
६.२(ग)एकभन्दा बढी स्थानबाट बीजक जारी गर्दा हरेक बिक्री स्थलको पहिचान कोडसहित, १ बाट छुट्टै सिलसिलेवार नम्बर।: बनिसकेकोहरेक outlet को आफ्नै कोड र नम्बर।
६.२(घ)होटल र रेस्टुरेन्टमा Order Slip, त्यसको सिलसिलेवार नम्बर र लग बीजकसँग आबद्ध।: बाँकीOrder Slip अझै बनेको छैन।
६.२(ङ)Dynamic QR कोड: प्यान, बीजक नम्बर र मिति, ग्राहकको प्यान (भए), कुल रकम र कर, र CBMS मा आबद्ध भए विभागको लिंक।: बनिसकेकोहरेक बीजकमा। प्रमाणीकरण लिंक CBMS मा आबद्ध संस्थाको बीजकमा मात्र आउँछ।QR कोड अंग्रेजी शब्दावलीमा
६.२(च)बीजक एकपटक मात्र छापिने; पुनः छाप्दा Copy of Original शब्द र छपाइ संख्या देखिने।: बनिसकेकोहरेक छपाइ वा PDF गनिन्छ। पहिलो सक्कल कर बीजक हो; त्यसपछिका प्रति बीजक शीर्षक र Copy of Original (n) सहित छापिन्छन्, र हरेक छपाइ कसले, कुन प्रति, कहिले छाप्यो भनी लग हुन्छ।
६.२(छ)बीजक जारी गर्ने प्रयोगकर्ताको नाम, मिति र समय बीजकमा।: बनिसकेकोहरेक बीजकमा छापिन्छ।
६.२(ज)बीजक कारणसहित मात्र रद्द हुन्छ, रिभर्स इन्ट्री गरेर; फिर्ता बिक्री फिर्ताका रूपमा; दुवैका छुट्टाछुट्टै रजिस्टर र Standard View मा अद्यावधिक।: बनिसकेकोरद्द गर्न कारण चाहिन्छ (Reverse Entry Register); फिर्ता क्रेडिट नोट हुन्छ (Sales Return Register); CBMS ले स्वीकार गरेको बीजक क्रेडिट नोटबाट मात्र उल्टिन्छ; सच्याइएको बीजक IRD Corrected Records मा सक्कलसँगै देखिन्छ।क्रेडिट नोट शब्दावलीमा

विवरण, अडिट तथा रिपोर्टिङ Records, audit and reports

६.३(क)CBMS मा Excel अपलोड गर्न तोकिएको ढाँचाका बिक्री, खरिद, बिक्री फिर्ता र खरिद फिर्ता रजिस्टर।: बनिसकेकोIRD Sales Book, Purchase Book र दुवै फिर्ता रजिस्टर, प्रत्येक Excel मा।बिक्री खाता शब्दावलीमा
६.३(ख)प्रयोगकर्ताको सबै गतिविधि डाटाबेसमा भण्डारण।: बनिसकेकोहरेक परिवर्तन, लगइन, छपाइ, PDF र export को अभिलेख हुन्छ।
६.३(ग)Audit Trail वा Activity Log फ्रन्ट इन्डबाट हेर्न र छाप्न मिल्ने।: बनिसकेकोIRD Activity Log ले कसले के, कहिले गर्‍यो देखाउँछ; हरेक संस्थाले आफ्नो मात्र देख्छ।गतिविधि लग अंग्रेजी शब्दावलीमा
६.३(घ)प्रविष्ट भइसकेको कारोबारको कुनै तथ्याङ्क फ्रन्ट इन्ड वा ब्याक इन्डबाट हटाउन वा संशोधन गर्न नमिल्ने।: बनिसकेकोबिक्री बीजक कहिल्यै मेटिँदैन, ड्राफ्ट पनि। पोस्ट भएका खरिद बीजक, भुक्तानी र जर्नल पनि रहन्छन्, र बीजक भएको संस्थामा ERPNext को Delete Transactions अस्वीकार हुन्छ।

प्रणाली अन्तरआबद्धता तथा उत्पादकको दायित्व CBMS and the producer

६.४(क)सफ्टवेयर Real-time मै Web service/Web-API मार्फत CBMS सँग आबद्ध।: बनिसकेकोहरेक बीजक र क्रेडिट नोट submit हुनासाथ पठाइन्छ; असफल भए हरेक घण्टा फेरि प्रयास हुन्छ; हरेक प्रयास लग हुन्छ।CBMS शब्दावलीमा
८(ङ)विभागले तोकेका करदाताले बीजक जारी गर्दाकै बखत API मार्फत स्वतः CBMS मा पठाउने।: बनिसकेकोहरेक संस्था आफ्नै प्यान र IRD लगइनबाट रिपोर्ट गर्छ। लगइन नभएको संस्थाको बीजक रोकिन्छ, अर्को करदाताको प्यानमा कहिल्यै पठाइँदैन।
६.४(ख)व्यवसायसँगको सम्झौता टुटे पनि उत्पादकले बीजकको विवरण वा प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउने।: हाम्रो दायित्वBlack Rock को दायित्व। हरेक अभिलेख Excel, XML वा PDF मा निकाल्न सकिन्छ।

सर्भरको मापदण्ड Servers

७.१आफ्नै सर्भर नेपालभित्र व्यवसायको कारोबार परिसरमा, र त्यसको स्थानबारे विभाग र कर कार्यालयलाई जानकारी।: तपाईंको कामSelf-hosted BRAccount तपाईंकै सर्भरमा चल्छ: सर्भर नेपालमै राख्नुहोस् र कार्यालयलाई स्थानको जानकारी दिनुहोस्।
७.२(क), ७.२(ख)Cloud सर्भर: सेवा प्रदायक नेपालमा दर्ता, सर्भर नेपालभित्र, र स्थानबारे विभागलाई जानकारी।: बाँकीBRAccount को hosted सर्भर अहिले नेपालबाहिर छ।
७.२(ग)Multi-Tenancy: एक व्यक्तिको तथ्याङ्क अर्कोसँग नमिसिने गरी अलगअलग भण्डारण।: बनिसकेकोहरेक संस्थाले आफ्नै खाता, रिपोर्ट र गतिविधि लग मात्र देख्छ; करदाताअनुसार छुट्टै डाटाबेस पनि सम्भव छ (हरेकको आफ्नै साइट)।
७.२(घ)Cloud सेवा प्रदायक, सफ्टवेयर उत्पादक र व्यवसायबीच अनुसूची–७ को सम्झौता, विभाग र कर कार्यालयमा बुझाउने।: तपाईंको कामBRAccount मा पहिल्यै भरिएको, तीन पक्षको हस्ताक्षरका लागि तयार।

विद्युतीय बीजक जारी गर्ने व्यवस्था Issuing bills and keeping backups

८(ख)उपभोक्ताले विद्युतीय भुक्तानी गरेमा प्रचलित कर कानूनबमोजिमको छुट बीजकमा।: बनिसकेकोविद्युतीय भुक्तानीमा भ्याटको १०% छुट बीजकमै लाग्छ, र अनुसूची–८ को भुक्तानी विवरण राखिन्छ।
८(ग), ८(घ)अनुमति पाएको व्यवसायले हरेक कारोबारमा अनुमति पाएकै सफ्टवेयरबाट बीजक जारी गर्ने, म्यानुअल बीजक नहुने; अन्य माध्यमका लागि कार्यालयको पूर्वस्वीकृति।: तपाईंको कामतपाईंको अभ्यास: हरेक बिक्री BRAccount बाटै।
८(च)हरेक आर्थिक वर्षको डाटाबेस र लगको ब्याकअप, कर कानूनले तोकेको अवधिसम्म सुरक्षित।: बनिसकेकोहरेक रातको ब्याकअप, डाटाबेसको लग आर्काइभसहित आर्थिक वर्षअनुसार, तोकिएको अवधिसम्म।
८(छ)तथ्याङ्कको सुरक्षा व्यवसाय, उत्पादक र वितरक सबैको दायित्व।: हाम्रो दायित्वBlack Rock को दायित्व, तपाईंसँगै।

सफ्टवेयर परिवर्तन Changing software

९(क)कर कार्यालयको स्वीकृति लिएर मात्र बिलिङ सफ्टवेयर परिवर्तन।: तपाईंको कामसफ्टवेयर बदल्नुअघि कार्यालयमा निवेदन दिनुहोस्, जुनसुकै दिशामा।
९(घ), ९(ङ)पुराना अभिलेख नयाँ सफ्टवेयरमा सार्ने; Data Migration मा उत्पादकको सहयोग।: हाम्रो दायित्वBlack Rock ले अभिलेख सार्न सहयोग गर्छ, भित्र वा बाहिर।
९(च)नयाँ सफ्टवेयर पहिलो बीजकअघि CBMS मा आबद्ध।: तपाईंको कामपहिलो बीजकअघि BRAccount लाई CBMS मा जोड्नुहोस्।

कर बीजकमा के देखिनुपर्छ

मूल्य अभिवृद्धि कर नियमावली, २०५३ को अनुसूची–५ र कार्यविधिको अनुसूची–६ ले पूर्ण कर बीजक तोक्छन्। त्यसमा हुन्छ:

शीर्षक कर बीजक (Tax Invoice)। पुनः छापिएका प्रति बीजक शीर्षक र Copy of Original (n) सहित।
बिक्रेताको नाम, ठेगाना र स्थायी लेखा नम्बर (प्यान)।
बीजक नम्बर, हरेक आर्थिक वर्ष र हरेक बिक्री स्थलमा १ बाट।
कारोबार मिति र बीजक जारी मिति, विक्रम संवतमा (साथमा ईस्वी मिति पनि राख्न सकिन्छ)।
खरिदकर्ताको नाम, ठेगाना र प्यान; खरिदकर्ता व्यवसाय भए प्यान अनिवार्य।
भुक्तानीको तरिका: नगद, चेक, उधारो वा अन्य।
हरेक पङ्क्तिमा: क्र.सं., एच.एस. कोड (कम्तीमा चार अङ्क), विवरण, परिमाण, एकाइ, प्रति इकाई मूल्य र रकम।
छुट (प्रतिशतसहित), करयोग्य रकम, दरसहित मूल्य अभिवृद्धि कर (१३% वा ५%), जम्मा, र अक्षरमा रकम।
बिक्रेताको दस्तखत, र बीजक जारी गर्ने प्रयोगकर्ताको नाम, मिति र समय।
Dynamic QR कोड।

अन्य ढाँचा

संक्षिप्त कर बीजक: कर कार्यालयको अनुमतिमा अन्तिम उपभोक्तालाई भ्याटसहित रु. १०,००० सम्मको खुद्रा बिक्रीका लागि।संक्षिप्त कर बीजक अंग्रेजी शब्दावलीमा
बीजक: आयकरमा मात्र दर्ता भएको, भ्याट नलाग्ने व्यवसायका लागि।
क्रेडिट नोट: फिर्ता भएको मालका लागि: सक्कल बीजक र त्यसको मिति, र फिर्ताको कारण उल्लेख हुन्छ (मूल्य अभिवृद्धि कर नियमावली, नियम २०)।क्रेडिट नोट शब्दावलीमा

बीजक CBMS मा कसरी पुग्छ

CBMS (केन्द्रीय बीजक अनुगमन प्रणाली) आन्तरिक राजस्व विभागको सर्भर हो, जसले हरेक बीजक जारी हुनासाथ त्यसको प्रति पाउँछ।
बीजक विभागको bill endpoint मा २१ वटा फिल्डसहित जान्छ: बिक्रेता र खरिदकर्ताको प्यान, खरिदकर्ताको नाम, आर्थिक वर्ष (जस्तै 2083.084), बीजक नम्बर र विक्रम संवतको मिति, कर प्रकारअनुसार रकम, र Real-time मा पठाइएको हो कि होइन।
क्रेडिट नोट bill-return endpoint मा जान्छ, सक्कल बीजक, क्रेडिट नोटको नम्बर र मिति, र फिर्ताको कारणसहित।
CBMS ले कोडमा जवाफ दिन्छ: 200 स्वीकृत; 100 गलत प्रयोगकर्ता नाम वा पासवर्ड; 101 पहिल्यै अभिलेखमा; 102 देखि 104 विवरणमा समस्या; 105 सक्कल बीजक अभिलेखमा छैन।
सफ्टवेयरले व्यवसायकै करदाता पोर्टलको प्रयोगकर्ता नाम र पासवर्डबाट लगइन गर्छ। Live हुनुअघि जडान जाँच्न विभागले परीक्षणका लगइन विवरण (बिक्रेता प्यान 999999999) सार्वजनिक गरेको छ।

BRAccount मा बीजक वा क्रेडिट नोट submit हुनासाथ पठाइन्छ, र हरेक प्रयास पासवर्ड लुकाएर CBMS Sync Log मा राखिन्छ। असफल भए हरेक घण्टा फेरि प्रयास हुन्छ। CBMS ले स्वीकार गरेको बीजक रद्द गर्न मिल्दैन: क्रेडिट नोटबाट उल्ट्याइन्छ, जुन CBMS मा पनि पुग्छ।

सूचीकरण र अनुमति: व्यवसायले विद्युतीय बीजक जारी गर्न कसरी सुरु गर्छ

01उत्पादकले सफ्टवेयर सूचीकरण गर्छ. करदाता पोर्टलमार्फत अनुसूची–१, सुरक्षण परीक्षण प्रतिवेदन, र सफ्टवेयरले कार्यविधिका मापदण्ड पूरा गरेको उत्पादकको प्रमाणीकरणसहित (दफा ३)। सूचीकृत सफ्टवेयर करदाता पोर्टलमा देखिन्छ। नयाँ संस्करण त्यहीँ अद्यावधिक हुन्छ; नाम वा प्रविधि बदलिए पुनः सूचीकरण गर्नुपर्छ।
02उत्पादकले मञ्जुरी दिन्छ. अनुसूची–२: व्यवसायलाई आफ्नो सफ्टवेयर प्रयोग गर्न दिने उत्पादकको मञ्जुरीनामा।
03व्यवसायले आफ्नो कर कार्यालयमा निवेदन दिन्छ. अनुसूची–३, अनुसूची–२ र तोकिएका कागजातसहित: नमूना बीजक (सक्कल र Copy of Original प्रति), क्रेडिट र डेबिट नोट, रिभर्स इन्ट्री, गतिविधि लग, CBMS को Test Server मा Sync भएको Standard View, र Cloud सर्भर प्रयोग गरे अनुसूची–७ को सम्झौता। शाखा भएको व्यवसायले शाखा र हरेकले प्रयोग गर्ने सफ्टवेयरको विवरण दिन्छ।
04कार्यालयले निरीक्षण गर्छ. कर अधिकृत वा सूचना प्रविधि अधिकृतले कार्यविधिको परिच्छेद–४ का मापदण्डअनुसार कार्यस्थलमा सफ्टवेयर जाँच्छन्। एउटै सफ्टवेयर प्रयोग गर्ने शाखाहरूका लागि एउटै जाँच पुग्छ।
05अनुमतिपत्र, र हरेक बिक्री त्यसैबाट. अनुसूची–४। त्यसपछि हरेक बिक्रीको बीजक त्यही सफ्टवेयरबाट जारी हुन्छ; अर्को माध्यम प्रयोग गर्न कार्यालयको पूर्वस्वीकृति चाहिन्छ।

बिलिङ सफ्टवेयर सूचीकृत छ कि छैन कसरी जाँच्ने

विक्रेतासँग विभागले सूचीकरण गरेको सफ्टवेयरको ठ्याक्कै नाम र संस्करण माग्नुहोस्, अनि सूचीकृत सफ्टवेयर देखिने करदाता पोर्टलमा खोज्नुहोस्। २०७४ अनुसारको सूचीकरण २०८२ अनुसार नवीकरण नभएसम्म मान्य हुँदैन। वेबसाइटमा लेखिएको "IRD compliant" वा "IRD certified" सूचीकरण होइन।

जरिवाना

आर्थिक ऐन, २०८३ ले जरिवाना बढाएको छ, र पहिलो पटक सफ्टवेयर विक्रेतालाई पनि दायरामा ल्याएको छ:

प्रविष्ट तथ्याङ्क मेटाउन वा परिवर्तन गर्न सकिने बिलिङ सफ्टवेयर प्रयोग गरेमा रु. ५ लाख (मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, दफा २९(१)(छ२); आयकर ऐन, दफा ११९क)।
मूल्य अभिवृद्धि कर ऐनको दफा १४क का अन्य विद्युतीय बीजक दायित्व उल्लङ्घन गरेमा रु. १ लाख।
कार्यविधि पालना नगर्ने बिलिङ सफ्टवेयर विकास, जडान वा सञ्चालन गर्नेलाई रु. ५ लाख (आयकर ऐन, दफा ११९क): व्यवसाय मात्र होइन, सफ्टवेयर विक्रेता पनि।

BRAccount कहाँ छ

होटल र रेस्टुरेन्टका Order Slip बाहेक BRAccount माथिका सफ्टवेयर नियम पूरा गर्छ। दुई चरण बाँकी छन्: कार्यविधि २०८२ अनुसार विभागमा सूचीकरण, र नेपालभित्रको hosted सर्भर। सूचीकरण नभएसम्म कर कार्यालयले यसबाट विद्युतीय बीजक जारी गर्ने अनुमति दिन सक्दैन। तैपनि यसमा आफ्नो लेखा राख्न, यसको IRD विद्युतीय बीजक म्यानुअलमा हरेक नियम कसरी काम गर्छ पढ्न, र आफ्नै सर्भरमा चलाउन सक्नुहुन्छ।

IRD विद्युतीय बीजक म्यानुअल पढ्नुहोस्पहुँचका लागि अनुरोध

प्रश्नहरू

IRD स्वीकृत बिलिङ सफ्टवेयर भनेको के हो?

विद्युतीय बीजक सम्बन्धी कार्यविधि, २०८२ अनुसार आन्तरिक राजस्व विभागले सूचीकरण गरेको सफ्टवेयर। सूचीकरणले मात्र व्यवसायलाई प्रयोग गर्न दिँदैन: त्यस सफ्टवेयरका लागि व्यवसायले आफ्नै कर कार्यालयको अनुमति (अनुसूची–४) पनि लिनुपर्छ।

के BRAccount IRD स्वीकृत छ?

अहिलेसम्म छैन। यो कार्यविधि २०८२ का सफ्टवेयर नियमअनुसार बनेको छ, तर विभागको सूचीमा छैन; त्यसैले कर कार्यालयले अहिले नै यसबाट विद्युतीय बीजक जारी गर्ने अनुमति दिन सक्दैन। विभागले सूचीकरण गरेपछि यस पृष्ठमा सूचीकरणको विवरण राखिनेछ।

अहिले कुन कार्यविधि लागू छ, २०७४ कि २०८२?

२०८२ को कार्यविधि, २०८२/१२/०१ (१५ मार्च २०२६) देखि लागू। यसको दफा १२ ले २०७४ को कार्यविधि खारेज गरेको छ, यद्यपि विभागको विद्युतीय बीजक पृष्ठमा अझै २०७४ कै फाइल छ।

कुन व्यवसाय CBMS मा आबद्ध हुनुपर्छ, र कहिलेदेखि?

ग्राहकलाई प्रत्यक्ष बीजक जारी गर्ने, रु. २० करोडभन्दा बढी कारोबार भएका सबै व्यवसाय, विभागको २०८३ बैशाख ४ (१७ अप्रिल २०२६) को सूचनादेखि; विद्युतीय बीजक जारी गरिरहेका रु. १० करोडभन्दा बढी कारोबार भएका व्यवसाय, बजेट २०८३/८४ (२०८३ जेठ १५) अनुसार; होटल, रेस्टुरेन्ट, क्यान्टिन र इन्टरनेट सेवा प्रदायक रु. ५ करोडभन्दा बढी, अघिल्ला क्षेत्रगत सूचनाअनुसार; र विभागले सूचनामार्फत तोकेको जुनसुकै व्यवसाय। उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष बीजक जारी नगर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्था बाहेक।

जारी भइसकेको बीजक मेटाउन वा सच्याउन मिल्छ?

मिल्दैन। प्रविष्ट भइसकेको कुनै पनि तथ्याङ्क मेटाउन वा परिवर्तन गर्न पाइँदैन। गलत बीजक कारणसहित रद्द गरी फेरि जारी गरिन्छ; CBMS मा पुगिसकेको बीजक क्रेडिट नोटबाट उल्ट्याइन्छ।

बीजकको QR कोडमा के हुन्छ?

बिक्रेताको प्यान, बीजक नम्बर र मिति, खरिदकर्ताको प्यान (भए), कुल रकम र कर, र CBMS मा आबद्ध व्यवसायको हकमा विभागको सर्भरमा बीजक प्रमाणित गर्ने लिंक।

बिलिङ सफ्टवेयर Cloud मा चलाउन मिल्छ?

मिल्छ, यदि Cloud सेवा प्रदायक नेपालमा दर्ता छ, सर्भर नेपालभित्र छ र त्यसको स्थान विभागलाई जानकारी गराइएको छ, हरेक व्यवसायको तथ्याङ्क अलग राखिन्छ, र सेवा प्रदायक, उत्पादक र व्यवसायले अनुसूची–७ को सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्।

कारोबार CBMS को सीमाभन्दा कम भए बिलिङ सफ्टवेयर चाहिन्छ?

चाहिँदैन; कागजी बीजक जारी गरिरहन सक्नुहुन्छ। विद्युतीय बीजक जारी गर्ने निर्णय गरे सफ्टवेयर सूचीकृत हुनुपर्छ, र त्यसका लागि कर कार्यालयको अनुमति चाहिन्छ।

अनुसूची–५ को Standard View भनेको के हो?

अनुसूची–५ ले तोकेका २० एट्रिब्युटसहित हरेक बीजकको तालिका, जस्तै Fiscal Year, Bill_no., Customer PAN, Taxable_Amount, Sync with IRD, Is_bill_Active, Printed_by र Is_realtime। बिलिङ सफ्टवेयरले यो राख्नुपर्छ र छाप्न सक्नुपर्छ।

व्यवसायले बिलिङ सफ्टवेयर बदल्दा के हुन्छ?

पहिले कर कार्यालयमा निवेदन दिन्छ। स्वीकृति पाएपछि पुराना अभिलेख उत्पादकको सहयोगमा नयाँ सफ्टवेयरमा सर्छन्, र नयाँ सफ्टवेयर पहिलो बीजकअघि CBMS मा आबद्ध हुन्छ।

स्रोत

विद्युतीय बीजक सम्बन्धी कार्यविधि, २०८२, २०८२/१२/०१ देखि लागूविभागको विद्युतीय बीजक पृष्ठ; यसमा अझै २०७४ को फाइल छ, जसलाई कार्यविधि २०८२ को दफा १२(ग) ले खारेज गरेको छ।
रु. २० करोडभन्दा बढी कारोबारमा विद्युतीय बीजक र CBMS सम्बन्धी विभागको सूचना, २०८३ बैशाख ४
केन्द्रीय बीजक अनुगमन प्रणाली (CBMS) मा आबद्ध हुने सम्बन्धी सूचना, २०८३ असोज २
बीजकको ढाँचा सम्बन्धी सार्वजनिक सूचना
मूल्य अभिवृद्धि कर नियमावली, २०५३: अनुसूची ५, ५ख र ६ (बीजकका ढाँचा)
एच.एस. कोड सहितको कर बीजक प्रयोग सम्बन्धी प्रश्नोत्तर
आर्थिक ऐन, २०८३ (राजपत्रमा प्रकाशित मिति २०८३/०३/३०)
CBMS API Technical Document for Software Developers
बजेट वक्तव्य २०८३/८४, बुँदा ७०(ख), २०८३ जेठ १५

थप कर शब्द, उदाहरणसहित: विद्युतीय बीजक कार्यविधि २०८२, प्यान, भ्याट, भ्याट विवरण र पूरा नेपाली शब्दावली। भ्याट, टीडीएस, आयकर र २०८३/८४ का सबै म्याद नेपालको कर गाइड मा छन्।