नेपालको कर गाइड २०८३/८४: भ्याट, टीडीएस, आयकर, अन्तःशुल्क र आन्तरिक राजस्व विभागका नियम
आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) ले मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट), आयकर (स्रोतमा कर कट्टी र अग्रिम कर सहित), अन्तःशुल्क र हरेक वर्षको आर्थिक ऐनले तोकेका शुल्क उठाउँछ। आर्थिक वर्ष २०८३/८४ (२०८३ साउन १ देखि २०८४ असार ३२, अर्थात् १७ जुलाई २०२६ देखि १६ जुलाई २०२७) मा भ्याट १३% छ, कम्पनीले २५% वा ३०% आयकर तिर्छन्, व्यक्तिले १% देखि २९% सम्म, र धेरैजसो विवरण हरेक नेपाली महिना सकिएको २५ दिनभित्र बुझाउनुपर्छ। यहाँ मुख्य दर र म्याद नेपालीमा छन्; हरेक नियम ऐनको दफासहित तलका विस्तृत गाइडमा छ।
छोटकरीमा
- भ्याट: १३%; राइड सेयरिङ प्लेटफर्मबाट हुने ढुवानी र अन्तिम उपभोक्तालाई बेचिने बिजुलीमा ५% (आर्थिक ऐन, २०८३); निर्यातमा शून्य दर।
- भ्याट दर्ता: बाह्र महिनाको खरिद वा बिक्रीमध्ये जुन बढी हुन्छ, त्यो वस्तुमा रु. ५० लाख वा सेवामा रु. ३० लाख नाघेको ३० दिनभित्र।
- टीडीएस: सामान्य दर १५%; भ्याट दर्ता भएकालाई सेवा शुल्कमा र रु. ५०,००० भन्दा बढीको ठेक्का भुक्तानीमा १.५%; घरभाडामा १०%; लाभांशमा ५%।
- आयकर (बासिन्दा व्यक्ति वा दम्पती): रु. १० लाखसम्म १%, रु. १५ लाखसम्म १०%, रु. २५ लाखसम्म २०%, रु. ४० लाखसम्म २७% र त्योभन्दा माथि २९%।
- कम्पनी: २५%; बैंक, वित्तीय संस्था, बीमा, दूरसञ्चार, सुर्ती, मदिरा र पेट्रोलियम व्यवसाय: ३०%।
- मासिक म्याद: भ्याट, टीडीएस, अन्तःशुल्क, विलासिता शुल्क र सिप प्रवर्द्धन शुल्क हरेक नेपाली महिना सकिएको २५ दिनभित्र।
- अग्रिम कर: पुस मसान्तसम्म ४०%, चैत मसान्तसम्म ७०%, असार मसान्तसम्म १००%। २०८३/८४ को आयकर विवरण २०८४ असोज ३० (१६ अक्टोबर २०२७) सम्म।
- मिनाहा: बक्यौता कर १% सहित २०८३ पुस ३० (१४ जनवरी २०२७) सम्म तिरे ब्याज, शुल्क र जरिवाना मिनाहा हुन्छ।
विस्तृत गाइडहरू
विस्तृत गाइडहरू अहिले अंग्रेजीमा छन्, र हरेक नियम ऐन वा नियमावलीको दफासहित:
- नेपालमा भ्याट: दर, छुटका वस्तु र सेवा, दर्ता, कर बीजक, कर कट्टी (क्रेडिट), रिभर्स चार्ज, विवरण, फिर्ता र जरिवाना।
- स्रोतमा कर कट्टी (टीडीएस): पूरा दर तालिका, अन्तिम कट्टी, दाखिला र प्रमाणपत्रको म्याद, ढिलाइ शुल्क र तलबको टीडीएस।
- आयकर: २०८३/८४ का स्ल्याब, कट्टी, कम्पनीका दर, साना करदाता, पुँजीगत लाभ, अग्रिम कर, विवरण, खर्च र ह्रास कट्टी।
- अन्तःशुल्क: कसले लगाउँछ, आर्थिक ऐन, २०८३ को अनुसूचीका स्वदेशी दर, स्वास्थ्य जोखिम कर, विवरण, इजाजतपत्र र मदिराका नियम।
- आर्थिक ऐन, २०८३: २०८३/८४ का सबै कर परिवर्तन, नयाँ शुल्क र मिनाहा।
- कर पात्रो २०८३/८४: वर्षभरिका सबै म्याद, विक्रम संवत् र अंग्रेजी मितिमा।
- जरिवाना र पुनरावेदन: ढिलाइको लागत, जरिवाना, प्रशासकीय पुनरावलोकन र राजस्व न्यायाधिकरण।
- करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रम: prize.ird.gov.np मा बिल प्रविष्ट गरेर पाइने उपहार।
- IRD बिलिङ सफ्टवेयर गाइड (नेपालीमा): विद्युतीय बीजक सम्बन्धी कार्यविधि, २०८२, CBMS र बीजकमा के देखिनुपर्छ।
- लेखा शब्दावली (नेपालीमा): भ्याट, टीडीएस, प्यान, भ्याट विवरण लगायत तीस शब्द, उदाहरणसहित।
एक नजरमा: २०८३/८४ का कर
| कर | दर | कसले तिर्छ वा उठाउँछ | विवरण र भुक्तानी | कानून |
|---|---|---|---|---|
| मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) | १३%; राइड सेयरिङ ढुवानी र अन्तिम उपभोक्ताको बिजुलीमा ५%; निर्यातमा ०% | दर्ता भएका व्यवसायले आफ्नो बीजकमा | मासिक, २५ दिनभित्र | मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२ र नियमावली, २०५३ |
| आयकर: व्यक्ति | १%, १०%, २०%, २७%, २९% | बासिन्दा व्यक्ति, वर्षभरिको आयमा | वर्ष सकिएको तीन महिनाभित्र विवरण | आयकर ऐन, २०५८; आर्थिक ऐन, २०८३ |
| आयकर: कम्पनी | २५%; बैंक, बीमा, दूरसञ्चार, सुर्ती, मदिरा र पेट्रोलियममा ३०% | कम्पनी र अन्य निकाय | तीन किस्ता अग्रिम कर, त्यसपछि विवरण | आयकर ऐन, २०५८, अनुसूची १ |
| स्रोतमा कर कट्टी (टीडीएस) | सामान्य १५%; भुक्तानीअनुसार १.५%, ५%, ६%, १०% आदि | भुक्तानी गर्नेले भुक्तानीबाट काटेर | मासिक, २५ दिनभित्र | आयकर ऐन, दफा ८७-९२ |
| अन्तःशुल्क | अनुसूचीअनुसार: प्रति लिटर, प्रति हजार खिल्ली, प्रति केजी वा प्रतिशत | उत्पादकले बीजकमा; आयातमा भन्सारले | मासिक, २५ दिनभित्र | अन्तःशुल्क ऐन, २०५८; आर्थिक ऐन, २०८३ |
| स्वास्थ्य जोखिम कर | प्रति खिल्ली रु. ०.३० देखि ०.६०; हिटेड टोब्याकोमा १०%; भेपमा प्रति थान रु. ३० | सुर्ती र निकोटिनजन्य वस्तुका उत्पादक र आयातकर्ता | अन्तःशुल्कसँगै | आर्थिक ऐन, २०८३ |
| विलासिता शुल्क | २% | पाँचतारे होटल र लक्जरी रिसोर्ट | मासिक, २५ दिनभित्र | आर्थिक ऐन, २०८३, अनुसूची ५ |
| सिप प्रवर्द्धन शुल्क | ०.५% | सुन चाँदी बेच्ने व्यवसायी | मासिक, २५ दिनभित्र | अनुसूची ६ |
| शिक्षा र स्वास्थ्य समता शुल्क | ३% | निजी विद्यालय, कलेज र स्वास्थ्य सेवा प्रदायक | हरेक चार महिनामा | अनुसूची ७-८ |
२०८३/८४ का मुख्य म्याद
| के बुझाउने | म्याद (वि.सं.) | अंग्रेजी मिति |
|---|---|---|
| कात्तिक २०८३ को भ्याट, टीडीएस र अन्तःशुल्क | २०८३ मंसिर २५ | ११ डिसेम्बर २०२६ |
| मंसिर २०८३ को भ्याट, टीडीएस र अन्तःशुल्क | २०८३ पुस २५ | ९ जनवरी २०२७ |
| शिक्षा र स्वास्थ्य समता शुल्क (साउन-कात्तिक) | २०८३ मंसिर २५ | ११ डिसेम्बर २०२६ |
| अनुमानित आयको विवरण र अग्रिम करको पहिलो किस्ता (४०%) | २०८३ पुस ३० | १४ जनवरी २०२७ |
| अग्रिम करको दोस्रो किस्ता (७०%) | २०८३ चैत ३० | १३ अप्रिल २०२७ |
| अग्रिम करको तेस्रो किस्ता (१००%) | २०८४ असार ३२ | १६ जुलाई २०२७ |
| वर्षभरिको तलबको टीडीएस प्रमाणपत्र | २०८४ साउन ३० | १५ अगस्ट २०२७ |
| २०८४/८५ का लागि अन्तःशुल्क र मदिराको इजाजतपत्र नवीकरण | २०८४ साउन ३१ (साउनभित्र) | १६ अगस्ट २०२७ |
| २०८३/८४ को आयकर विवरण | २०८४ असोज ३० | १६ अक्टोबर २०२७ |
| म्याद थप भएमा आयकर विवरण (बढीमा तीन महिना) | २०८४ पुस २९ | १३ जनवरी २०२८ |
| मिनाहा: आर्थिक ऐनका शुल्क | २०८३ मंसिर २९ | १५ डिसेम्बर २०२६ |
| मिनाहा: भ्याट, आयकर र अन्तःशुल्कको बक्यौता १% सहित | २०८३ पुस ३० | १४ जनवरी २०२७ |
ढिलाइ भए कति लाग्छ
- भ्याट ढिलो तिरे: वार्षिक १०% थप शुल्क र वार्षिक १५% ब्याज, महिनाको हिसाबले; विवरण ढिलो भए दिनको करको ०.०५% वा रु. १,०००, जुन बढी हुन्छ।
- टीडीएस: ढिलो दाखिलामा वार्षिक १५% ब्याज; विवरण ढिलो भए टीडीएस रकमको वार्षिक २.५%, हरेक महिना वा महिनाको भागका लागि।
- अग्रिम कर: किस्ताको ९०% भन्दा कम तिरेमा नपुग रकममा वार्षिक १५%।
- आयकर विवरण ढिलो: निर्धारणयोग्य आयको वार्षिक ०.१% वा रु. १,२००, जुन बढी हुन्छ।
- अन्तःशुल्क: दिनको ०.०५%; विवरण ढिलो भए दिनको ०.०५% वा रु. १,०००, जुन बढी हुन्छ।
- प्रशासकीय पुनरावलोकन: ३० दिनभित्र, विवाद नभएको कर र विवादित करको एक चौथाइ जम्मा गरेर। राजस्व न्यायाधिकरणमा पुनरावेदन: ३५ दिनभित्र, विवादित कर र जरिवानाको आधा जम्मा वा बैंक जमानत दिएर।
उदाहरणसहितको विस्तृत हिसाब जरिवाना र पुनरावेदन गाइडमा छ।
करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रम
करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रम सञ्चालन कार्यविधि, २०८३ अनुसार नेपालभित्र आफ्नै प्रयोजनका लागि एक पटकमा रु. १०० भन्दा बढीको वस्तु वा सेवा किन्ने व्यक्तिले प्यान भएको विक्रेताको बिल prize.ird.gov.np मा प्रविष्ट गरेर उपहार टिकट पाउँछ; भुक्तानी सेवा प्रदायकमार्फत गरिएको विद्युतीय भुक्तानी आफैँ समावेश हुन्छ। विभागले हरेक महिनाको १ र १६ गते प्रत्येक दिनका लागि एक जना (रु. १,३३,३३४) र पाक्षिक रूपमा एक जना बम्पर विजेता (रु. १० लाख) छान्छ, र उपहारमा २५% कर कट्टी हुन्छ।
विजेताले घोषणा भएको १५ दिनभित्र नजिकको आन्तरिक राजस्व कार्यालयमा सक्कल बिल, परिचयपत्रको प्रतिलिपि, बैंक खाताको विवरण र स्थायी लेखा नम्बरसहित निवेदन दिनुपर्छ। व्यावसायिक खरिद, सरकारी निकाय वा सार्वजनिक संस्थाका नाममा जारी बिल, र टेलिफोन, इन्टरनेट, बिजुली, सवारी साधन र हवाई टिकटका बिल समावेश हुँदैनन्। विस्तृत गाइड।
आन्तरिक राजस्व विभाग
आन्तरिक राजस्व विभाग अर्थ मन्त्रालय मातहत रहेर भ्याट, आयकर, अन्तःशुल्क र आर्थिक ऐनका शुल्कको प्रशासन गर्छ; भन्सार महसुल भन्सार विभागले उठाउँछ। विभागका कार्यालय ठूला करदाता कार्यालय, मध्यमस्तरीय करदाता कार्यालय र देशभरका आन्तरिक राजस्व कार्यालय हुन्।
- मुख्य कार्यालय
- लाजिम्पाट, काठमाडौं
- वेबसाइट
- ird.gov.np
- इमेल
- serviceird@ird.gov.np
- फोन
- ०१-५९७००८१
- कार्यालय समय
- सोमबारदेखि शुक्रबार ९:०० देखि ५:००; कात्तिक १६ देखि माघ १५ सम्म ९:०० देखि ४:००; सार्वजनिक बिदामा बन्द
यी गाइड BRAccount बनाउने Black Rock ले ऐन र नियमावली पाना-पाना पढेर लेखेको हो। यी सामान्य जानकारी हुन्, कर सल्लाह होइनन्; आफ्नो अवस्थामा नियम कसरी लागू हुन्छ भन्ने कर कार्यालय वा कर सल्लाहकारसँग पक्का गर्नुहोस्।
प्रश्नहरू
नेपालमा भ्याटको दर कति छ?
धेरैजसो वस्तु तथा सेवामा १३%। आर्थिक ऐन, २०८३ देखि राइड सेयरिङ प्लेटफर्मबाट हुने ढुवानी र अन्तिम उपभोक्तालाई बेचिने बिजुलीमा ५% लाग्छ; निर्यातमा शून्य दर र अनुसूची १ का वस्तु तथा सेवामा छुट।
भ्याट दर्ता कहिले गर्नुपर्छ?
बाह्र महिनाको खरिद वा बिक्रीमध्ये जुन बढी हुन्छ, त्यो वस्तुमा रु. ५० लाख वा सेवामा (वा वस्तु र सेवा दुवैमा) रु. ३० लाख नाघेको ३० दिनभित्र। त्योभन्दा कममा दर्ता ऐच्छिक हो।
भ्याट विवरण कहिलेसम्म बुझाउनुपर्छ?
हरेक नेपाली महिना सकिएको २५ दिनभित्र, कारोबार नभएको महिनाको पनि। कात्तिक २०८३ को विवरण २०८३ मंसिर २५ (११ डिसेम्बर २०२६) सम्म।
२०८३/८४ का आयकरका स्ल्याब के हुन्?
बासिन्दा व्यक्ति वा दम्पतीका लागि: रु. १० लाखसम्म १%, रु. १० लाखदेखि १५ लाखसम्म १०%, रु. २५ लाखसम्म २०%, रु. ४० लाखसम्म २७% र रु. ४० लाखभन्दा माथि २९% (आर्थिक ऐन, २०८३)।
कम्पनीको आयकर दर कति हो?
धेरैजसो कम्पनीलाई २५%। बैंक, वित्तीय संस्था, बीमा, दूरसञ्चार र इन्टरनेट, रेमिट्यान्स, पुँजी बजारका व्यवसाय, सुर्ती, मदिरा र पेट्रोलियम व्यवसायलाई ३०%।
सेवा शुल्कमा टीडीएस कति काट्ने?
भ्याट दर्ता भएको भुक्तानी पाउनेलाई १.५%, अरूलाई १५%। भुक्तानी गर्दा काटेर महिना सकिएको २५ दिनभित्र दाखिला गर्नुपर्छ र भुक्तानी पाउनेलाई प्रमाणपत्र दिनुपर्छ।
अग्रिम कर कहिले तिर्ने?
पुस मसान्तसम्म अनुमानित वार्षिक करको ४०%, चैत मसान्तसम्म ७०% र असार मसान्तसम्म १००%, स्रोतमा कट्टी भएको कर घटाएर। २०८३/८४ मा २०८३ पुस ३०, २०८३ चैत ३० र २०८४ असार ३२।
करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रममा कसरी सहभागी हुने?
आफ्नै प्रयोजनका लागि रु. १०० भन्दा बढीको खरिदको बिल prize.ird.gov.np मा बिल नम्बर, विक्रेताको प्यान, मिति, कुल रकम, भुक्तानीको प्रकार, नाम र मोबाइल नम्बरसहित प्रविष्ट गर्ने। विद्युतीय भुक्तानी गरिएको खरिद आफैँ समावेश हुन्छ।
स्रोतहरू
- मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२ (VAT Act 2052), as amended to the Finance Act 2082
- मूल्य अभिवृद्धि कर नियमावली, २०५३ (VAT Rules 2053), 27th amendment
- आयकर ऐन, २०५८ (Income Tax Act 2058), as amended to the Finance Act 2082
- आयकर नियमावली, २०५९ (Income Tax Rules 2059), 16th amendment
- अन्तःशुल्क ऐन, २०५८ (Excise Act 2058)
- अन्तःशुल्क नियमावली, २०५९ (Excise Rules 2059), 27th amendment
- आर्थिक ऐन, २०८३ (Finance Act 2083), Nepal Gazette 2083/03/30
- IRD: Finance Act 2083 handbook on exemptions, concessions and other provisions (revised edition)
- राजस्व न्यायाधिकरण ऐन, २०३१ (Revenue Tribunal Act 2031)
- करदाता प्रोत्साहन उपहार कार्यक्रम सञ्चालन कार्यविधि, २०८३ (Taxpayer Incentive Gift Programme Procedure, 2083)